• wymogi wydawców, sponsora badań,
• zalecenia różnych instytucji (KE, MNiSW, NCN),
• polityka otwartości uczelni,
• łatwiejsze prowadzenie badań,
• możliwość przeprowadzenia analiz i porównań,
• stymulowanie współpracy,
• ocena rzetelności badań,
• oszczędność czasu i pieniędzy,
• trwała i bezpieczna archiwizacja,
• argumenty etyczne,
• szansa na zacytowanie (publikacji lub badań).

Dane badawcze mogą być deponowane w otwartych repozytoriach lub udostępniane w czasopismach (data journals) publikujących artykuły oparte na zbiorach danych.

Otwarte repozytoria danych badawczych:

• RepOD (strona otworzy się w nowym oknie) - repozytorium danych badawczych ogólnego przeznaczenia, zawiera dane ze wszystkich dziedzin nauki udostępnione zgodnie z zasadami FAIR; każdy ze zbiorów danych umieszczonych w repozytorium RepOD posiada własny, unikalny identyfikator DOI;
• Zenodo (strona otworzy się w nowym oknie) - ogólne repozytorium małych danych badawczych i publikacji naukowych prowadzone przez CERN;
• re3data.org (strona otworzy się w nowym oknie) - międzynarodowy rejestr repozytoriów danych badawczych ze wszystkich dyscyplin, umożliwia przeglądanie listy repozytoriów danych z podziałem na typ, dziedzinę i kraj;
• CLARIN-PL (strona otworzy się w nowym oknie) - (Common Language Resources and Technology Infrastructure) repozytorium danych badawczych, służące głównie naukowcom reprezentującym nauki humanistyczne i społeczne. Dostarcza polskim naukowcom wszelkich środków potrzebnych do prowadzenia badań wymagających wykorzystania cyfrowych metod przetwarzania dużych ilości tekstów. Korzystanie z oprogramowania i aparatury CLARIN jest bezpłatne, a utrzymanie polskiego węzła infrastruktury - Centrum Technologii Językowych CLARIN-PL (strona otworzy się w nowym oknie) przy Politechnice Wrocławskiej finansuje Ministerstwo Edukacji i Nauki Rzeczpospolitej Polskiej.

Zasady FAIR Data (strona otworzy się w nowym oknie) odnoszą się do standardu przechowywania i publikowania danych badawczych. Służą one jako wytyczne do umożliwienia ich ponownego wykorzystania w określonych warunkach przez ludzi
i maszyny:

• Findable - powinny być możliwe do znalezienia, opatrzone metadanymi, trwałymi identyfikatorami np. DOI,
• Accessible - powinny być dostępne (określone warunki dostępu, wymagane oprogramowanie, dostępność metadanych),
• Interoperable - powinny być interoperacyjne (możliwość przetwarzania danych, możliwość wymiany i połączenia z innymi zbiorami danych, otwartość wykorzystanego oprogramowania, wykorzystanie standardowych metodologii i słowników),
• Reusable - powinny nadawać się do ponownego użycia (zarchiwizowane na odpowiedniej licencji, uwzględnienie okresu embarga lub karencji).

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w dokumencie Komisji Europejskiej Horyzont 2020 (strona otworzy się w nowym oknie) wszystkie europejskie publiczne instytucje naukowe powinny dążyć do udostępniania danych badawczych w modelu Open Access. Narodowe Centrum Nauki wprowadziło do wniosku o dofinansowanie projektu załącznik, w którym trzeba zamieścić skrócony plan zarządzania danymi badawczymi – Data Management Plan.

Taki dokument powinien zawierać zarys postępowania z danymi badawczymi w trakcie trwania projektu oraz po jego zakończeniu.

Należy opisać w nim:

• sposób pozyskiwania danych,
• formaty używanych plików,
• zasady regulujące dostęp do danych oraz możliwości ich ponownego wykorzystania,
• sposób krótko- i długoterminowego przechowywania danych,
• prawne i etyczne aspekty zarządzania danymi,
• infrastrukturę i inne zasoby potrzebne do zarządzania danymi.

Narodowe Centrum Nauki udostępnia szczegółowe wytyczne dotyczące Data Management Plan dla wnioskodawców:

• ncn.gov.pl (strona otworzy się w nowym oknie)

Kryteria, na które powinien zwrócić uwagę autor wybierając czasopismo do publikowania to:

• tematyka czasopisma: celem publikacji jest dotarcie do czytelników znających kontekst badań prowadzonych przez autora i aktualny stan wiedzy w tym obszarze,
• prestiż czasopisma: na który składają się m.in. opinie środowiska naukowego, widoczność czasopisma na rynku, dostępność online, indeksowanie w bazach danych (jak Web of Science, SCOPUS czy MEDLINE/PubMed), polityka redakcji wobec otwartego dostępu i wiarygodność ("przejrzystość" wydawcy, łatwość w nawiązaniu kontaktu z zespołem redakcyjnym i identyfikacja jego członków jako specjalistów w swoich dziedzinach),
• proces redakcyjny: jak wygląda i ile trwa proces recenzji artykułu i jego przygotowania do publikacji; z jaką częstotliwością ukazuje się czasopismo, ile czasu upływa standardowo od zgłoszenia publikacji do decyzji redakcji o jej przyjęciu do druku i ukazania się online itp. koszty publikacji: czy wydawca informuje o kosztach article processing charges / publication fees, opłatach za otwarty dostęp, reprinty, kolorowe ilustracje; czy opłaty i sposób ich uiszczania są przedstawione w przystępny sposób.

W razie wątpliwości dotyczących wyboru odpowiedniego czasopisma do publikacji zapraszamy do kontaktu z Sekcją Naukometrii Biblioteki PWr.

Na co uważać przy wyborze czasopisma do publikacji?

W obszarze komunikacji naukowej obserwuje się zjawiska nieetycznego prowadzenia działalności wydawnictw naukowych – tzw. drapieżne czasopisma (predatory journals) oraz drapieżne wydawnictwa (predatory publishers).

Profesor Zbigniew Błoński, dyrektor NCN, w liście otwartym z 21 września 2018 r. (pdf do pobrania), skierowanym do polskiego środowiska naukowego porusza temat predatory journals i przestrzega przed nimi zwłaszcza młodych naukowców i doktorantów. Wydawnictwa te bowiem przedkładają swój własny zysk ponad etykę badań i publikują artykuły za opłatą w tzw. złotym otwartym dostępie (Gold Open Access).

Drapieżne czasopisma to intencjonalnie stosowany model biznesowy, którego celem jest czerpanie zysku z nierzetelnych praktyk publikacyjnych. Cechuje je brak przejrzystości procedur dotyczących podejmowania decyzji o przyjęciu artykułów, opłat, procesu recenzji czy korekty. Stosują one także agresywne metody pozyskiwania autorów oraz podają fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje na temat wskaźników bibliometrycznych czy zespołów rad redakcyjnych. Czasopisma te często oferują swe usługi po wygórowanych cenach, z krótkim procesem publikacyjnym.

W praktyce drapieżne czasopismo opublikuje każdą pracę za którą zostanie uiszczona opłata APC (Article Processing Charge).

Jak się ustrzec przed praktykami nieuczciwych wydawców?

• rozwiązaniem rekomendowanym przez Narodowe Centrum Nauki jest upewnienie się, że tytuł interesującego czasopisma nie znajduje się na liście czasopism/wydawnictw, które najprawdopodobniej są drapieżnymi - Beall's List of Potential Predatory Journals and Publishers (strona otworzy się w nowym oknie). Należy  jednak pamiętać, że lista ta nie jest wiążąca, część czasopism drapieżnych jeszcze na nią nie trafiła, bądź wprost przeciwnie – wydawnictwa mogą być tam umieszczone bezpodstawnie.

Materiały:

• Florence Cook, Roganie Govender, Peter A. Brennan, Greetings from your predatory journal! What they are, why they are a problem, how to spot and avoid them (strona otworzy się w nowym oknie), British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery, vol 61, n. 3, 2023, pp. 245-247.
• Tara Hulsey, Roger Carpenter, Heather Carter-Templeton, Marilyn H. Oermann, Tina Antill Keener, Patricia Maramba, Best practices in scholarly publishing for promotion or tenure: Avoiding predatory journals (strona otworzy się w nowym oknie), Journal of Professional Nursing, vol 45, 2023, pp. 60-63.
• Shaha, C. Misinformation through predatory practices (strona otworzy się w nowym oknie). Proc.Indian Natl. Sci. Acad. 88, pp. 829–831 (2022).
• Markus Rupp, Nike Walter, Peter V. Giannoudis, Volker Alt, Academic publishing and predatory journals - a tension between dissemination of scientific knowledge and the academic performance pressure (strona otworzy się w nowym oknie), Injury, vol 53, n. 11, 2022, pp. 3567-3568.
• Rishi Philip Mathew, Vimal Patel, Gavin Low, Predatory Journals - The Power of the Predator Versus the Integrity of the Honest (strona otworzy się w nowym oknie), Current Problems in Diagnostic Radiology, vol 51, n. 5, 2022, pp. 740-746.
• Jolanta Szczepaniak, Porwania czasopism – marginalizowany problem? (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 1/2023, s. 38-42.
• Jolanta Szczepaniak, MDPI - problem bez rozwiązania? (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 11/2022, s. 41-45.
• Adam Sulich, Coraz łatwiej o drapieżne recenzje (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 9/2022, s. 12-13.
• Elżbieta Gołata, Szybko, łatwo, drogo! (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 4/2022, s. 10-11.
  
• Jolanta Szczepaniak, Czy w ministerialnym wykazie są drapieżne konferencje? (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 11/2021, s. 20-23.
  
• Jolanta Szczepaniak, Potencjalnie drapieżne w wykazie czasopism (strona otworzy się w nowym oknie), Forum Akademickie 4/2021, s. 26-28.
  
• List dyrektora NCN na temat drapieżnych czasopism (predatory journals) z 21 września 2018 r. (pdf do pobrania)
• Lista czasopism i wydawców potencjalnie drapieżnych - Beall's List of Potential Predatory Journals and Publishers (strona otworzy się w nowym oknie).
• Serwis Think-Check-Submit (strona otworzy się w nowym oknie).
• Beall, J .„Predatory” Open-Access Scholarly Publishers (strona otworzy się w nowym oknie). The Charleston Advisor, 2010, vol. 11, n. 4, pp. 10-17.
• Burdzik T. Drapieżne czasopisma jako przykład nieetycznego publikowania (strona otworzy się w nowym oknie). Filoz. i Nauk. 2017, n. 5, pp. 131-149.
• Grudniewicz, A. et al. Predatory journals: no definition, no defence (strona otworzy się w nowym oknie). Nature 2019, n. 576, pp. 210-212.
• Krajewski P. Drapieżni wydawcy (strona otworzy się w nowym oknie). Gazeta AMG. 2016, n. 26(5), s. 43.
• Krajewski P., Modrzewska M. Ciemna strona open access – naukowcy w szponach drapieżnych wydawców (strona otworzy się w nowym oknie). Forum Bibl. Med. 2015 R. 8 nr 2 (16), s. 213-227.
• Kulczycki, E. Wykaz czasopism punktowanych i drapieżni wydawcy (strona otworzy się w nowym oknie). Warsztat badacza komunikacji, 7 grudnia 2014.
• Petrisor AI. Evolving strategies of the predatory journals (pdf do pobrania). Malaysian J. Libr. Inf. Sci. 2016;21(1):1-17.
• Sorokowski P., Kulczycki E., Sorokowska A., Pisanski K.: Predatory journals recruit fake editor (strona otworzy się w nowym oknie). Nature 2017, n. 543(7646), pp. 481-483.

W razie pytań prosimy o kontakt: 

Sekcja Naukometrii
Dział Informacji Naukowej
bud. D-21, wejście A, pok. 101 i 104
tel.: 71 320 47 15
e-mail: infnauk@pwr.edu.pl 

• wytyczne NCN w zakresie Data Management Plan dla wnioskodawców (strona otworzy się w nowym oknie)
• narzędzie wspomagające tworzenie DMP wraz z przykładami (amerykańskie wymogi) - DMPTool (strona otworzy się w nowym oknie), 
• narzędzie wspomagające tworzenie DMP wraz z przykładami (brytyjskie wymogi) - DMPOnline (strona otworzy się w nowym oknie),
• kurs zarządzania danymi badawczymi na platformie Cursea - Research Data Management and Sharing (strona otworzy się w nowym oknie) (online/w j.ang.),
• przykłady planów zarządzania danymi badawczymi na stronie Digital Curator Centre (strona otworzy się w nowym oknie),
• praktyczny przewodnik dot. ujednoliconych europejskich praktyk związanych z zarządzaniem danymi naukowymi (w j.ang.) - scienceeurope.org (strona otworzy się w nowym oknie),
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (strona otworzy się w nowym oknie),
• omówienie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r. (strona otworzy się w nowym oknie). 
• zaproszenie do korzystania z Repozytorium Otwartych Danych RepOD (strona otworzy się w nowym oknie)