Biblioteka Politechniki Wrocławskiej kontynuuje działania na rzecz ochrony i zwiększania dostępności archiwalnych rozpraw doktorskich. W ramach kolejnego projektu zaplanowano digitalizację 1800 prac, liczących łącznie około 270 tys. stron, a także opracowanie ich opisów metadanych i udostępnienie w postaci dokumentów elektronicznych.

Ochrona cennego dorobku naukowego

Prace nad digitalizacją archiwum rozpraw doktorskich Politechniki Wrocławskiej są prowadzone przez Bibliotekę nieprzerwanie od 2021 roku. W dotychczasowych działaniach, w tym w ramach projektów współfinansowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przygotowano elektroniczne wersje 3700 rozpraw doktorskich.

Kolejny etap obejmuje 1800 rozpraw, przeważnie z pierwszej dekady XXI wieku, a także część materiałów z lat 60. i 70. XX wieku, które nie zostały uwzględnione w poprzednich projektach. Zasób liczy około 270 tys. stron.

Rozprawy stanowią wartościowe źródło do badań nad rozwojem polskiej nauki, wpływem badań prowadzonych na uczelni na rozwój lokalnego i krajowego przemysłu oraz związkami podejmowanej tematyki ze światowymi kierunkami rozwoju nauki. Kolekcja obejmuje różne dziedziny i dyscypliny, m.in. architekturę, inżynierię, mechanikę, chemię, łączność, górnictwo i energetykę.

Digitalizacja i zabezpieczenie materiałów

Archiwalne rozprawy doktorskie przez wiele lat były przechowywane w archiwum Biblioteki, a dostęp do nich miało wąskie grono odbiorców. Informacje bibliograficzne o zbiorze były dostępne przede wszystkim w dawnych księgach inwentarzowych i katalogu kartkowym, bez dostępu online.

Stan zachowania części dokumentów utrudnia korzystanie z nich. Rozprawy sporządzano często jako maszynopisy, a posiadane egzemplarze bywają kopiami na mało czytelnych, kruszących się kalkach. Dokumentom towarzyszą również luźne załączniki, fotografie i rysunki, w tym materiały wielkoformatowe, podatne na zagubienie lub zdekompletowanie.

Projekt obejmuje skanowanie, edycję i optymalizację materiałów, a następnie przygotowanie dokumentów PDF zgodnych z zasadami projektowania uniwersalnego. Prace prowadzone są przez wyspecjalizowaną kadrę Sekcji Biblioteka Cyfrowa Biblioteki PWr oraz innych działów, z wykorzystaniem specjalistycznych urządzeń bezpiecznych dla zbiorów, w tym skanerów dziełowych, dokumentowych i wielkoformatowych.

W ramach projektu powstanie 1800 plików PDF oraz archiwum plików macierzystych w formacie TIFF, obejmujących pojedyncze strony i załączniki, takie jak rysunki i fotografie. Cyfrowe kopie pozwolą ograniczyć konieczność korzystania z oryginałów, chroniąc je przed dalszą degradacją i uszkodzeniami.

Opracowanie metadanych i udostępnianie rozpraw

Istotną częścią projektu jest przygotowanie opisów metadanych dla każdej zdigitalizowanej rozprawy. Zawierać będą one informacje m.in. o autorstwie, dziedzinie, statusie prawnym, powiązaniach z innymi dokumentami oraz cechach formalnych publikacji.

W ramach projektu powstaje 1800 rekordów metadanych wraz z dołączonymi do nich pełnotekstowymi plikami PDF. Rozprawy są sukcesywnie udostępniane w E-czytelni Biblioteki PWr, wykorzystywanej do celów badawczych i dydaktycznych przez pracowników naukowych oraz studentów. Dostęp do nich jest możliwy na stanowiskach komputerowych w Sekcji Otwartej Nauki na terenie Politechniki Wrocławskiej, w budynku D-21.

Biblioteka stale pozyskuje zgody autorów rozpraw lub ich spadkobierców na publikację w otwartym dostępie. Część prac jest systematycznie udostępniana również w Dolnośląskiej Bibliotece Cyfrowej. Zaplanowano udostępnienie w DBC około 20% rozpraw objętych projektem.

Znaczenie projektu

Digitalizacja archiwalnych rozpraw doktorskich służy zarówno ochronie materiałów, jak i zwiększeniu ich dostępności dla środowiska naukowego. Ułatwi korzystanie z dorobku badawczego Politechniki Wrocławskiej, wspomoże prace dydaktyczne i naukowe, a także poszukiwanie literatury przez studentów przygotowujących prace dyplomowe.

Projekt ma również przyczynić się do promocji dorobku naukowego uczelni, popularyzacji polskiej nauki i techniki oraz uzupełnienia informacji o rozprawach w bazie dorobku naukowego Politechniki Wrocławskiej (DONA).

Planowany termin realizacji projektu: od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 roku.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II.